«Σήμα κινδύνου» για εκατοντάδες δημόσια έργα που κινδυνεύουν να βρεθούν στον αέρα, «στέλνουν» για μία ακόμα φορά οι εργοληπτικές οργανώσεις της χώρας, κάνοντας λόγο για συνθήκες που απειλούν πλέον ευθέως τη συνέχιση των κατασκευών. Οι κατασκευαστές ζητούν μέτρα για την αντιμετώπιση του αυξημένου κόστους από τις ανατιμήσεις σε υλικά, καύσιμα και ενέργεια, με πολλές επιχειρήσεις να δυσκολεύονται πλέον να διαχειριστούν τις συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί.
Οι επικεφαλής εγχώριων εργοληπτικών φορέων και συνδέσμων, όπως του ΣΑΤΕ (Σύνδεσμος Ανωνύμων Τεχνικών Εταιρειών), του ΣΤΕΑΤ (Σύνδεσμος Τεχνικών Εταιρειών Ανωτέρων Τάξεων), της ΠΕΔΜΕΔΕ (Πανελλήνια Ένωση Διπλωματούχων Μηχανικών Εργοληπτών Δημοσίων Έργων) και της ΠΕΣΕΔΕ (Πανελλήνια Ένωση Συνδέσμων Εργοληπτών Δημοσίων Έργων) παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις επί θεμάτων, σε χτεσινή ενημερωτική συνάντηση εμφανίστηκαν με ένα κοινό προβληματισμό: τις νέες ανατιμήσεις των υλικών, συνέπεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Υπενθυμίζεται ότι μόλις πρόσφατα το insider.gr είχε αναδείξει σχετική επιστολή φορέων του κλάδου που έκαναν λόγο, μεταξύ άλλων, για συνθήκες ασφυξίας, ανατιμήσεις έως και 35% μέσα σε 4 μήνες (από Μάρτιο και μετά), μιλώντας ευθέως για κίνδυνο να διακοπούν μεγάλα έργα ή και για τη βιωσιμότητα των ίδιων των επιχειρήσεων.
Στο επίκεντρο οι ραγδαίες αυξήσεις υλικών - Απαραίτητη η αναθεώρηση τιμολογίων
Στο επίκεντρο βρέθηκε το ζήτημα της αναθεώρησης τιμών. Όπως ανέφερε ο πρόεδρος του ΣΑΤΕ, Ζαχαρίας Αθουσάκης, οι αυξήσεις σε βασικά υλικά και εργατικά έχουν υπερβεί κατά πολύ τις αναθεωρήσεις που έχουν δοθεί μέχρι σήμερα, προειδοποιώντας ότι αρκετές εταιρείες βρίσκονται πλέον στο όριο των αντοχών τους. Ο κ. Συριανός (πρόεδρος ΣΤΕΑΤ), από την δική του πλευρά, πρότεινε να δοθεί οριζόντια εξάμηνη παράταση σε όλα τα δημόσια έργα, προκειμένου οι ανάδοχοι να μπορέσουν να διαχειριστούν τις έκτακτες συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί στην αγορά. Παράλληλα, εισηγήθηκε όσοι επιλέξουν να συνεχίσουν τις εργασίες τους να αποζημιωθούν για το πρόσθετο κόστος που καλούνται να απορροφήσουν. Να σημειωθεί ότι από πλευράς ΣΑΤΕ δεν ετέθη θέμα παρατάσεων – αποζημιώσεων, αλλά ζητήθηκε η εφαρμογή των συμβάσεων και του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου.
Σύμφωνα με στοιχεία που έδωσαν οι εκπρόσωποι του κλάδου, μεταξύ άλλων, το κόστος της ασφάλτου από τις 28 Φεβρουαρίου 2026 που άρχισαν οι πολεμικές επιχειρήσεις αυξήθηκε 70% με 80%, ενώ στην παρούσα φάση, έπειτα από τη διαφαινόμενη πιθανή ειρήνευση στην περιοχή παραμένει αυξημένο 45% με 50%. Θυμίζουμε ότι από τον Μάρτιο είχαν ξεκινήσει οι πρώτες ανησυχίες από τις επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή με αιχμή τιμές ασφάλτου αλλά και καυσίμων. Οι κατασκευαστές για άλλη μια φορά ζητούν από το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών άμεσα μέτρα για την κάλυψη του αυξημένου κόστους, αλλά και την ουσιαστική λειτουργία του μηχανισμού αναθεώρησης τιμών. Όπως υποστήριξαν, η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί απειλεί πλέον τη βιωσιμότητα πολλών εργολαβιών και δυσχεραίνει την ολοκλήρωση έργων που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Πάντως, σύμφωνα με πληροφορίες, η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών δεν φαίνεται, τουλάχιστον προς το παρόν, διατεθειμένη να προχωρήσει σε νέα παρέμβαση. Ειδικότερα, όπως ανέφερε ο πρόεδρος του ΣΑΤΕ, Ζαχαρίας Αθουσάκης, η νομοθεσία του 2021 προέβλεπε τη δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης των τιμών, ο οποίος δεν ενεργοποιήθηκε ποτέ, ενώ οι συντελεστές αναθεώρησης τιμών που δόθηκαν το 2022 κάλυψαν, σύμφωνα με τον ίδιο, λιγότερο από το 30% των πραγματικών αυξήσεων στα υλικά κατασκευής που ακολούθησαν την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι αυξήσεις στα εργατικά τα τελευταία χρόνια φθάνουν το 80% έως 100% και έφερε ως παράδειγμα την αύξηση της τιμής των τούβλων από 0,075 ευρώ σε 0,20 ευρώ ανά τεμάχιο. Ο ίδιος συμπλήρωσε ότι η σημερινή συγκυρία έχει φέρει πολλές επιχειρήσεις σε κατάσταση να σταματήσουν τα έργα.
Ο πρόεδρος του ΣΤΕΑΤ, Γιώργος Συριανός, υποστήριξε, επίσης, ότι οι παρεμβάσεις που έγιναν τους προηγούμενους μήνες από το υπουργείο Υποδομών συνέβαλαν στην αντιμετώπιση μέρους του προβλήματος, όμως, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η νέα άνοδος του ενεργειακού κόστους άλλαξαν εκ νέου τα δεδομένα. Υποστηρίζοντας ότι οι λύσεις που συζητούνταν μέχρι σήμερα δεν επαρκούν πλέον για να αντιμετωπίσουν τη σημερινή πραγματικότητα.
Ο πρόεδρος της ΠΕΣΕΔΕ, Φώτης Κουβουκλιώτης, έκανε λόγο για επιχειρήσεις που βρίσκονται αντιμέτωπες με πρωτόγνωρες συνθήκες, τονίζοντας ότι «έχουμε ξεφύγει ως επιχειρήσεις από τα όρια του οικονομικού ρίσκου». Όπως ανέφερε, οι ανατιμήσεις είναι ακόμη μεγαλύτερες όσο απομακρύνεται κανείς από τα μεγάλα αστικά κέντρα,. «βλέποντας» επιπτώσεις στην αγορά για τουλάχιστον έξι μήνες ακόμη.
Από την πλευρά της ΠΕΔΜΕΔΕ, ο Κωνσταντίνος Γκολιόπουλος χαρακτήρισε την κατάσταση ασφυκτική, επισημαίνοντας ότι η πίεση δεν αφορά μόνο τις εργοληπτικές επιχειρήσεις αλλά συνολικά την οικονομία και την πορεία των έργων. «Διαφορετικά θα υπάρξουν συνέπειες που δεν θα είναι καλές», προειδοποίησε, ζητώντας συνδυασμό μέτρων που θα περιλαμβάνει τόσο αναθεώρηση τιμών όσο και παρεμβάσεις στις προθεσμίες εκτέλεσης, όπου απαιτείται.
Αποζημιώσεις σε αναδόχους για επίσπευση έργων του Ταμείου Ανάκαμψης
Την ίδια ώρα, σε σχετικό νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών που κατατέθηκε στη Βουλή, υπάρχει σχετικό άρθρο (116) για τα μεγάλα έργα που σχετίζονται με το Ταμείο Ανάκαμψης και το μοντέλο επιτάχυνσής τους, ώστε να ολοκληρωθούν εγκαίρως, με παράλληλη καταβολή μπόνους – αποζημίωσης στους ανάδοχους εργολάβους.
Όπως εξηγείται, παρέχεται από την Προϊσταμένη Αρχή η δυνατότητα σύντμησης ή τροποποίησης των εγκεκριμένων προθεσμιών έργων που συγχρηματοδοτούνται από το Τ.Α.Α., αποκλειστικά για λόγους εναρμόνισης με τα χρονικά προθεσμιών έργων ορόσημα του προγράμματος. Επίσης, καθιερώνεται αναγνώριση δικαιώματος αποζημίωσης στον ανάδοχο για την εμπρόθεσμη παράδοση του έργου εντός των νέων προθεσμιών, ενώ εξειδικεύονται χρονικά στάδια και όρια έναρξης του δικαιώματος, ανάλογα αν υπάρχει ή όχι εκκρεμής διαφωνία επί του χρονοδιαγράμματος, θέματα με διαιτησία κ.λπ..
Ειδικότερα, όπως σημειώνεται στο σχετικό άρθρο με τίτλο «Σύντμηση εγκεκριμένων προθεσμιών έργων χρηματοδοτούμενων από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας», σε συμβάσεις «έργων άνω 100 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας, που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και έχουν ήδη συμβασιοποιηθεί κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος, η Προϊσταμένη Αρχή δύναται, με αιτιολογημένη απόφασή της, η οποία κοινοποιείται στον ανάδοχο εντός τριών (3) ημερών από την έκδοσή της, με την επιφύλαξη του ενωσιακού δικαίου και για λόγους δημοσίου συμφέροντος που συνδέονται αποκλειστικά με την επίτευξη των οροσήμων του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΕΣΑΑ), να προβαίνει σε σύντμηση ή τροποποίηση των εγκεκριμένων τμηματικών προθεσμιών ή της συνολικής προθεσμίας του έργου, εφόσον στη διάρκειά τους δεν συντρέχει ή δεν έχει συντρέξει υπαιτιότητα του αναδόχου και δεν είναι εφικτή η έγκαιρη ολοκλήρωση της διαδικασίας του άρθρου 47 του ν. 5294/2026 (Α΄ 58) πριν από την επίτευξη του σχετικού οροσήμου. Στην περίπτωση αυτή θεμελιώνεται υπέρ του αναδόχου δικαίωμα εύλογης αποζημίωσης για κάθε πρόσθετο τεχνικό, οργανωτικό, λειτουργικό ή οικονομικό κόστος που απαιτείται για την εμπρόθεσμη επίτευξη των οροσήμων, κατ’ αναλογική εφαρμογή του άρθρου 137 του ν. 4412/2016 (Α΄ 147) και κατά παρέκκλιση του άρθρου 149 του ίδιου νόμου και κάθε αντίθετης συμβατικής πρόβλεψης».
«Το δικαίωμα αποζημίωσης άρχεται», όπως σχετικά σημειώνεται, «α) από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης της παρ. 1, εφόσον κατά τον χρόνο αυτόν ισχύει εγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και δεν εκκρεμεί διαφωνία των συμβαλλομένων επί του ισχύοντος χρονοδιαγράμματος ή β) από την ημερομηνία ρητής ή σιωπηρής απόρριψης προγενέστερου αιτήματος παράτασης της συμβατικής προθεσμίας ή από την ημερομηνία χορήγησης παράτασης που εξαντλείται στο χρονικό ορόσημο του ΕΣΑΑ, ανεξαρτήτως του αναλυτικού προγράμματος κατασκευής που περιλαμβάνεται στο εγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, εφόσον κατά τον χρόνο έκδοσης της απόφασης εκκρεμεί διαφωνία των συμβαλλομένων επί του ισχύοντος χρονοδιαγράμματος». Υπάρχουν και προβλέψεις για προσφυγή σε διαιτησία σε περίπτωση διαφωνιών κ.λπ.. Η καταβλητέα στον ανάδοχο αποζημίωση καλύπτεται ως επιλέξιμη δαπάνη από το Εθνικό Σκέλος του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, με ένταξη στο Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών.
